5-MAPB a MDMA: Podobieństwa i różnice niedocenianego entaktogenu

Świat "designer drugs" (nowych substancji psychoaktywnych) jest pełen nieudanych eksperymentów – substancji, które nigdy nie powinny opuścić laboratorium. Jednak od czasu do czasu pojawia się związek, który przykuwa uwagę nie tylko psychonautów, ale i badaczy. 5-MAPB to właśnie taki przypadek – benzofuran, który przez wielu określany jest jako "ulepszone MDMA" (co jest ryzykownym uproszczeniem), a przez innych za potencjalne zagrożenie dla serca. W tym artykule rozbieramy 5-MAPB na czynniki pierwsze: od chemii, przez neurotoksyczność, aż po realne zagrożenia, o których fora internetowe często milczą.

Czym właściwie jest 5-MAPB?

5-MAPB (5-(2-metyloaminopropylo)benzofuran) to substancja z grupy benzofuranów, strukturalnie spokrewniona z amfetaminą i MDA. Można o niej myśleć jak o "kuzynie" MDMA, w którym charakterystyczny pierścień metylenodioksy został zastąpiony pierścieniem benzofuranowym. Ta drobna zmiana chemiczna ma potężne konsekwencje farmakologiczne – cząsteczka staje się bardziej stabilna metabolicznie i zmienia sposób, w jaki łączy się z receptorami w naszym mózgu.

Fenomen "Borax Combo"

5-MAPB zyskało sławę jako fundament tzw. Borax Combo. To mieszanka stworzona przez internetową społeczność redukcji szkód, mająca na celu replikację pełnego doświadczenia MDMA przy teoretycznie mniejszej szkodliwości. Ponieważ samo 5-MAPB jest mało stymulujące, użytkownicy łączą je z funkcjonalnym stymulantem (np. 2-FMA) i szczyptą psychodeliku (np. 5-MeO-MiPT).

Choć pomysł brzmi innowacyjnie, z medycznego punktu widzenia jest to farmakologiczny hazard. Interakcje metaboliczne między trzema różnymi substancjami są niezbadane. Mieszanie stymulantów z tryptaminami (które są metabolizowane przez enzymy MAO) drastycznie zwiększa obciążenie szlaków metabolicznych i ryzyko nieprzewidywalnych reakcji organizmu.

Mechanizm działania: Jak to wygląda w mózgu?

Podobnie jak MDMA, 5-MAPB jest potężnym potrójnym uwalniaczem monoamin (SNDRA). Badania porównawcze (Rickli et al., 2015) wykazały, że substancja ta działa jako wysoce skuteczny substrat dla transporterów, zmuszając neurony do gwałtownego wyrzutu:

• Serotoniny (5-HT): Odpowiedzialnej za euforię, empatię i poczucie jedności. 5-MAPB wykazuje tu wyjątkowo silne działanie (EC50 w niskim zakresie nanomolowym).
• Dopaminy (DA): Dającej motywację i przyjemność.
• Noradrenaliny (NE): Zapewniającej energię fizyczną.

5-MAPB vs MDMA: Kluczowe różnice

Użytkownicy często opisują 5-MAPB jako "rolly" (falujące, euforyczne), ale pozbawione "speedy" (stymulującego) charakteru MDMA. Jest to doświadczenie bardziej "kanapowe" i introwertyczne.

Timeline: Czego się spodziewać?

Przy podaniu doustnym (per os):

• ⏳ T+0:00 – Przyjęcie substancji.
• 🚀 T+0:45 – 1:15 – Onset (Wejście). Uwaga: pełny żołądek może wydłużyć ten czas nawet do 2h. Często łagodniejsze niż w przypadku MDMA.
• ✨ T+2:00 – 5:00 – Peak (Szczyt). Długie, stabilne plateau euforii i empatii.
• 📉 T+6:00+ – Comedown (Zejście). Stopniowy powrót do rzeczywistości, możliwa bezsenność resztkowa.

Prawda o neurotoksyczności

Przez lata krążyła teoria, że 5-MAPB jest bezpieczniejszą alternatywą dla MDMA. Badania metabolizmu (Welter et al., 2015) faktycznie sugerują, że 5-MAPB – w przeciwieństwie do MDMA – nie metabolizuje się do toksycznych związków (takich jak alfa-metylodopamina), które niszczą aksony neuronów.

Należy jednak pamiętać, że sam masywny wyrzut serotoniny w połączeniu z hipertermią (przegrzaniem organizmu) może prowadzić do stresu oksydacyjnego i uszkodzeń, niezależnie od obecności toksycznych metabolitów. Ponadto 5-MAPB drastycznie wyczerpuje zapasy serotoniny, co prowadzi do zjawiska down-regulation (zmniejszenia wrażliwości receptorów). Skutkuje to obniżeniem nastroju w dniach po użyciu (tzw. "Blue Monday"). Z perspektywy redukcji szkód, traktuj tę substancję z taką samą ostrożnością jak klasyki.

Serce i receptor 5-HT2B: Realne zagrożenie?

To najważniejszy punkt medyczny. Badania wiązania receptorowego potwierdzają, że 5-MAPB jest silnym agonistą receptora 5-HT2B, który reguluje pracę zastawek serca.

Aby zachować proporcje: udokumentowane przypadki uszkodzenia zastawek (np. po leku fenfluramina) dotyczyły osób przyjmujących substancję codziennie przez wiele miesięcy. Przy sporadycznym użyciu (raz na kwartał) nie ma danych sugerujących wysokie ryzyko, jednak brak badań długoterminowych na ludziach uniemożliwia rzetelną ocenę bezpieczeństwa. Dla osób z wadami serca 5-MAPB jest absolutnie przeciwwskazane.

Profil bezpieczeństwa i Redukcja Szkód (YMYL)

• Zasada 3 miesięcy: To złota reguła. Pozwól receptorom i zapasom serotoniny się zregenerować.
• Zespół Serotoninowy: Mieszanie 5-MAPB z lekami SSRI/SNRI lub inhibitorami MAO jest śmiertelnie niebezpieczne. Objawy to: hipertermia, dreszcze, sztywność mięśni, splątanie. Wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
• Interakcja z alkoholem: Niewskazana. Alkohol nasila odwodnienie i dodatkowo obciąża wątrobę, nie wnosząc nic pozytywnego do fazy.
• Testowanie (Reagenty): Zawsze sprawdzaj substancję. Należy jednak pamiętać, że zarówno MDMA, jak i 5-MAPB barwią odczynnik Simona na niebiesko (obie są aminami drugorzędowymi). Rozróżnienie ich jest trudne; odczynnik Marquis w przypadku MDMA reaguje błyskawicznie na fioletowo/czarno, podczas gdy przy 5-MAPB reakcja jest często wolniejsza i bardziej brązowa.
• Dawkowanie: Podane wartości nie są rekomendacją, a jedynie zakresem raportowanym w źródłach redukcji szkód. Zakresy te nie uwzględniają różnic w czystości substancji, formie chemicznej (sól HCL vs freebase) ani indywidualnej wrażliwości układu nerwowego. Dane sugerują, że dla osoby ~70 kg dawki 50-80 mg są standardowe. Przekraczanie 100 mg drastycznie zwiększa skutki uboczne.