Autor: Mareczek | 31.01.2026
Dla rdzennych mieszkańców Amazonii Ayahuasca jest „pnączem duszy" – świętą medycyną, która pozwala komunikować się z duchami przodków. Dla współczesnego turysty psychodelicznego to często droga do mistycznego objawienia. Jednak dla neurobiologa to, co dzieje się w trakcie sesji z DMT, jest fascynującą grą chemii i elektryczności. To, co użytkownicy opisują jako „rozpuszczenie się w nicości", w języku nauki nazywamy dezintegracją Sieci Trybu Domyślnego (DMN - Default Mode Network), co obserwujemy zarówno na skanach fMRI, jak i w zapisach fal mózgowych (EEG). Przyjrzyjmy się temu procesowi bez mistyki, zaglądając bezpośrednio w synapsy.
Głównym aktorem tego spektaklu jest N,N-Dimetylotryptamina (DMT). Pod względem strukturalnym cząsteczka ta jest niezwykle podobna do serotoniny – naszego naturalnego neuroprzekaźnika regulującego nastroju. Dzięki temu podobieństwu, DMT potrafi "oszukać" receptory w mózgu, a konkretnie receptor serotoninowy 5-HT2A. To właśnie aktywacja tego receptora jest zapalnikiem dla kaskady efektów wizualnych i poznawczych.
Jednak DMT przyjęte doustnie (samo w sobie) nie zadziała. Nasz układ trawienny jest wyposażony w enzymy zwane monoaminooksydazą (MAO), które błyskawicznie rozkładają tryptaminy. Tutaj ujawnia się geniusz farmakologiczny Ayahuaski. Wywar ten składa się z dwóch roślin:
Alkaloidy harmala działają jak "ochroniarze" dla DMT – czasowo wyłączają enzymy trawienne (inhibicja MAO), pozwalając psychoaktywnej molekule przeniknąć barierę krew-mózg.
Aby zrozumieć „śmierć ego", musimy najpierw zlokalizować ego w mózgu. Współczesna neuronauka wskazuje na Sieć Trybu Domyślnego (Default Mode Network - DMN). To sieć obszarów (m.in. przyśrodkowa kora przedczołowa), która jest aktywna, gdy błądzimy myślami. DMN odpowiada za autobiograficzną pamięć i poczucie odrębności od otoczenia. U osób z depresją DMN jest często nadaktywna, co prowadzi do natrętnych myśli (ruminacji).
Badania, w tym te prowadzone przez dr. Christophera Timmermanna (Imperial College London) z użyciem EEG, wykazały, że pod wpływem DMT dochodzi do gwałtownego spadku fal alfa i beta, co koreluje z dezintegracją DMN. Gdy "centrum dowodzenia" cichnie, znikają granice między "ja" a "światem". Obszary mózgu, które normalnie są odseparowane, zaczynają ze sobą intensywnie "rozmawiać", co prowadzi do wizji i synestezji.
Tutaj dochodzimy do modelu Entropicznego Mózgu (REBUS) Robina Carharta-Harrisa. Wyobraź sobie umysł jako ośnieżony stok narciarski z wyżłobionymi koleinami (nawykami myślowymi). DMT działa jak świeża zamieć – wprowadza entropię (chaos), zasypując stare ścieżki. Mózg staje się plastyczny, co pozwala na wytyczenie nowych tras. To właśnie ten moment "resetu" daje potencjał terapeutyczny.
Badania Ly i współpracowników (2018) wykazały, że psychodeliki stymulują produkcję BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor) – białka wspierającego neurogenezę i tworzenie nowych połączeń synaptycznych. Należy jednak zaznaczyć, że większość dowodów dotyczących bezpośredniej stymulacji BDNF pochodzi z badań przedklinicznych, a u ludzi obserwuje się głównie korelacje pośrednie. Tworzy to "okno neuroplastyczności" trwające 2-4 tygodnie po sesji.
Mechanizm działania Ayahuaski niesie konkretne zagrożenia:
Ayahuasca przestaje być wyłącznie domeną ceremonii – staje się przedmiotem zaawansowanych badań neurobiologicznych. Dezaktywacja DMN, wzrost entropii neuronalnej i stymulacja BDNF to mechanizmy, które mogą otworzyć nowe ścieżki w leczeniu depresji opornej. Wiedza nie zastąpi jednak odpowiedniego przygotowania i integracji doświadczenia.